наверх

«Крок да адраджэння робататэхнікі», інтэрв'ю А.Г. Шуміліна ў часопісе «Навука і інавацыі»

«Крок да адраджэння робататэхнікі», інтэрв'ю А.Г. Шуміліна ў часопісе «Навука і інавацыі»

Iнтэрв'ю         Праглядаў: 332 Вярнуцца

«Крок да адраджэння робататэхнікі», інтэрв'ю А.Г. Шуміліна ў часопісе «Навука і інавацыі»

Аляксандр Шумілін, Старшыня ДКНТ, доктар эканамічных навук, выпускнік факультэта робатаў і робататэхнічных сістэм Беларускай дзяржаўнай політэхнічнай акадэміі:

- Апошнія дасягненні навукі і тэхналогій заўсёды прывабныя, таму ў свой час я і прыняў рашэнне паступаць на факультэт робатаў і робататэхнічных сістэм БПІ - бо ён быў першым такім, створаным у СССР. Не менш важнай для мяне быў і практычны складнік. У параўнанні з касмічнымі распрацоўкамі і даследаваннямі, якімі мне прапаноўвалі займацца - а ў іх, як правіла, падвойнае прызначэнне, у сферы робататэхнікі бачыліся больш шырокія магчымасці для размеркавання, працаўладкавання і напрамкаў будучай працы.

Нараджэнне новага факультэта, тым больш такога элітарнага, гэта натуральна ў першую чаргу акумуляцыя кампетэнтных, аўтарытэтных выкладчыкаў і матываваных вучняў. На той момант у нас былі сабраны самыя моцныя студэнты з усёй Беларусі, многія паступілі - з залатымі медалямі, скончылі спецыялізаваныя класы. Падрыхтоўка ацэньвалася як вельмі высокая. Абсталяванне лабараторый на той момант таксама было адным з лепшых у СССР, мы працавалі з самым сучасным абсталяваннем. Напрыклад, на лабараторных занятках вучыліся праграмаваць прамысловых робатаў. Прайшло 25 гадоў і, я думаю, і ў сённяшніх студэнтаў гэта б выклікала вялікую цікавасць. Вядома, тады робаты былі трохі прымітыўнейшыя, чым тыя, якія сёння задзейнічаны, напрыклад, на WorldSkills. Але па магчымасцях не саступалі - чаго толькі быў варты робат «Сфера» з чатырма ступенямі свабодаў. Самая першая кропка інтэрнэту ў Беларусі таксама з'явілася менавіта на нашым факультэце. Я тады быў на 3 курсе. У лабараторыях стаялі камп'ютары - амерыканскія IBM 286, толькі што з'явіліся ў Саюзе, і студэнты мелі магчымасць выходзіць у інтэрнэт. Я памятаю семінары, дзе распавядалася, што такое Сусветная павуціна, з чаго складаецца і як з ёй трэба працаваць. Кропка ў політэхнічным мела статус міжнароднай.

Першыя мае гады ў БДПА прыйшліся на часы СССР, і тую цесную сувязь навучання і вытворчасці, якая тады існавала, нам варта браць за прыклад і цяпер. У нас былі абавязковыя практыкі на заводах. Студэнты ўжо з другога курса ўдзельнічалі ў рэальных праектах, распрацоўках, якія вяліся на вытворчасцях. Напрыклад, у мяне адна з практык была на Брэсцкім электрамеханічным заводзе, дзе стаялі самыя сучасныя камп'ютары, былі ўкаранёны першыя на той час аўтаматызаваныя сістэмы праектавання AutoCAD. Таксама да нас у ВНУ прыязджалі спецыялісты з прадпрыемстваў, інжынеры-практыкі, і вялі лабараторныя заняткі, у тым ліку па робататэхніцы. На кожнай кафедры ішлі гаспдамоўныя праекты па пэўных напрамках, найлепшыя студэнты ўдзельнічалі ў гэтых распрацоўках, якія затым ўкараняліся ў практыку. Усё было нацэлена на яе. У прыватнасці, тэмай маёй дыпломнай работы была аўтаматызацыя электрапрывада маставога крана для завода сілікатных вырабаў у Бярозе. Мой праект прадугледжваў перавод маставога крана цалкам на сістэму электроннага кіравання з магчымасцю рэкуперацыі энергіі, што ў цэлым паніжала расход электраэнергіі, падвышала эфектыўнасць і надзейнасць сістэмы. Гэта была канкрэтная распрацоўка, якая рыхтавалася да ўжывання. На жаль, калі я сканчаў вну, СССР распаўся, сістэма пачала мяняцца, многае так і не было ўкаранёна. Дарэчы, у той сітуацыі злому стаяла пытанне і пра закрыццё факультэта, бо такой патрэбы ў спецыялістах па робататэхніцы, якая была ў Саюзе, у невялікай Беларусі ўжо не назіралася. Студэнцкі актыў сустракаўся з рэктарам, чаму папярэднічала сур'ёзная падрыхтоўка, і абараніў факультэт. Яго атмасферу, сфармаваны касцяк, напрацаваныя кампетэнцыі нельга было страціць.

Хоць вучыцца было вельмі цяжка, я скончыў факультэт з адзнакай. Дыплом вну на той момант, як і сёння, катыраваўся вельмі высока. З ім я мог уладкавацца інжынерам не толькі ў Беларусі і бліжэйшых краінах, але і ў заходніх, без працэдуры настрыфікацыі гэтага дакумента. Гэта сведчыла аб тым, што падрыхтоўка спецыялістаў у політэхнічным адпавядае ўсім міжнародным стандартам. Уявіце: каб мадэляваць токі ў ланцугах электрапрывада маставога крана я выкарыстаў раўнанне Рунге-Кутта трэцяга парадку - досыць складаны матэматычны апарат. Гэта зноў жа кажа пра ўзровень інжынераў, якія выпускаліся ў тыя часы. Ведаю па сабе: таго багажу ведаў, які я атрымаў па матэматыцы, фізіцы, электрыцы, прагназаванні, хапіла на многія гады наперад.

Бо пасля распаду СССР робататэхніка стала ўжо не такая актуальная, у аспірантуру мне прапанавалі пайсці па эканамічным кірунку. Я хваляваўся: тады ўжо пачынаўся рынак, і тыя веды, якія даваліся ў савецкія часы, не працавалі ў змененай краіне. Сумняваўся, ці хопіць маёй падрыхтоўкі. І, як цяпер памятаю, адзін з прафесараў на гэтае пытанне адказаў так: калі ўжо вы разабраліся з раўнаннем Рунге-Кутта трэцяга парадку, то з эканомікай справіцеся дакладна. Забягаючы наперад, скажу, што калі я прыйшоў чытаць першыя лекцыі па заканчэнні аспірантуры, яны былі прысвечаны макраэканоміцы і мікраэканоміцы. Такіх прадметаў раней у прынцыпе не было, літаратуры не дастаць. І мне з Масквы прывезлі кнігі, я іх адздымаў і сам рыхтаваў лекцыі - спецыялістаў, якія маглі б нешта падказаць і рэкамендаваць, у Беларусі існавала вельмі мала. Дапамагло якраз уменне знаходзіць інфармацыю, апрацоўваць яе, якое дала базавая падрыхтоўка па робататэхніцы.

Далейшая мая кар'ера таксама была звязаная з БНТУ і інавацыямі. Я скончыў аспірантуру, абараніў дысертацыю - яна была прысвечана стварэнню першых тэхнапаркаў у Беларусі. У прыватнасці, першы з іх, сумесны праект з нямецкімі партнёрамі, з'явіўся ў Магілёве. Ён развіваецца і функцыянуе да гэтага часу. Дарэчы, я быў адным з атрымальнікаў новых павышаных стыпендый для аспірантаў - тады яны называліся «стыпендыі кабінета міністраў». Потым я працаваў на кафедры эканомікі і кіравання на транспарце, загадваў толькі-толькі створанай, першай у краіне кафедрай інавацыйнага менеджменту, а далей стаў прарэктарам Рэспубліканскага інстытута інавацыйных тэхналогій БНТУ.

У пэўны перыяд робататэхніка сышла на другі план, бо для яе развіцця неабходныя велізарныя выдаткі, якія краіне было складана пацягнуць, і факультэт трансфармаваўся пад патрэбнасці эканомікі. Спачатку ўпор быў зроблены на падрыхтоўку праграмістаў, і ён называўся факультэтам інфармацыйных тэхналогій, а потым да яго ўсё ж вярнулася і робататэхніка. Як бачна, на дадзеным этапе мы адраджаем гэты кірунак, актыўна прасоўваецца ва ўсім свеце. Яно маштабнае, складанае, якое патрабуе шмат рэсурсаў. Нядзіўна, што тут мы не маглі канкураваць з транснацыянальнымі карпарацыямі, якія ўкладвалі ў яго каласальнае сродкі. Але сёння цэлы шэраг беларускіх кампаній пачалі ім займацца. І ў наступныя пяць гадоў мы плануем узмацніць гэтую сферу. У нас машынабудаўнічая краіна. Цяпер практычна на любым заводзе задзейнічае прамысловая робататэхніка. На гэты кірунак мы і будзем рабіць акцэнт. Рынак як унутры краіны - у машынабудаўнічай, апрацоўчай прамысловасці, так і ў свеце - велізарны. Аўтаматычныя лініі патрэбныя ўсюды, а ў нас захаваліся кампетэнцыі як па аўтаматызацыі тэхналагічных працэсах, так і па распрацоўцы станкоў з ЧПУ і шмат чаму іншаму.

Я, напрыклад, сканчаў кафедру электрапрывада. Сёння ў Беларусі ідзе актыўнае развіццё электратранспарту - і мы, захаваўшы пэўныя веды і ўменні, будзем аднаўляць і развіваць гэтую кафедру ўжо ў новым ключы. Плануецца адкрыць нават новую спецыяльнасць па электратранспарце. Яшчэ адно пацверджанне таго, што БНТУ рыхтаваў і працягвае рыхтаваць кадры пад патрэбнасць краіны.

Сувязь з факультэтам стараюся не губляць. Ладзілі сустрэчу і з аднакурснікамі. Усе яны рэалізаваліся ў жыцці, шмат у каго свае бізнэсы, кампаніі. Тая база ведаў, якую мы атрымалі, і тая загартоўка, якую прайшлі пасля развалу Саюза, калі заробак быў 20 даляраў, а трэба было карміць сям'ю, сталі асновай, якая дазволіла развівацца ў іншых сферах. Па сутнасці, у сітуацыі, калі старая сістэма ўжо не працуе, нам трэба было ствараць новую. Адсутнасць боязі гэтага новага - бо робататэхніка заўсёды была на вастрыі - і дазволіла выпускнікам паспяхова ўліцца ў змененую рэальнасць. Яшчэ адзін доказ таго, што калі ўжо ты асвоіў матэматычны апарат праграмавання, то і ў астатніх сістэмах разбярэшся лёгка.

«Навука і інавацыі»