наверх

Манетызаваць ноу-хау? Лёгка!

Манетызаваць ноу-хау? Лёгка!

Iнтэрв'ю         Просмотров: 372 Вернуться назад

Манетызаваць ноу-хау? Лёгка!

Для пачатку трохі статыстыкі. За 1993-2019 гады ў патэнтныя органы краіны паступіла 33 613 заявак на выдачу патэнтаў Рэспублікі Беларусь на вынаходніцтвы: 308 міжнародных заявак ад нацыянальных заяўнікаў і 1720 - на еўразійскага патэнты. Галоўныя ўмовы патэнтавання: навізна, вынаходніцкі ўзровень, прамысловая прымянімасць. 

Як ідэнтыфікуюцца, легалізуюцца, абараняюцца і манетызуецца тварэнні найлепшых розумаў краіны ў Беларусі і за мяжой? Пра гэта напярэдадні Міжнароднага дня інтэлектуальнай уласнасці, які будзе адзначацца 26 красавіка, мы паразмаўлялі са старшынём Дзяржаўнага камітэта па навуцы і тэхналогіях доктарам эканамічных навук Аляксандрам Шуміліным.

- Аляксандр Генадзевіч, якія віды уласнасці патрабуюць абароны і падтрымкі?

- Інтэлектуальная ўласнасць (ІС) складаецца з некалькіх частак: літаратурная, мастацкая і прамысловая. Дзве першыя - аб'екты аўтарскага і сумежных правоў. Яны ахоўваюцца ў сілу факту іх стварэння і не патрабуюць рэгістрацыі і якога-небудзь пасведчанні.

Іншая справа вынаходніцтвы, карысныя мадэлі, прамысловыя ўзоры або дасягненні ў селекцыі. Ім патрэбны патэнт, які сведчыць аўтарства, выключнае права на іх. А яшчэ ёсць таварныя знакі, геаграфічныя ўказанні (назвы). Яны таксама патрабуюць рэгістрацыі і наяўнасці пасведчання аб прыналежнасці іх уладальніку. Нярэдка новай распрацоўцы патрэбен не патэнт, а ахова яго як ноу-хау ў рэжыме камерцыйнай таямніцы.

Экспертызу, рэгістрацыю аб'ектаў права прамысловай уласнасці і выдачу ахоўных дакументаў у нашай краіне праводзіць Нацыянальны цэнтр інтэлектуальнай уласнасці (НЦІУ - патэнтны орган) - арганізацыя, падпарадкаваная ДКНТ. Захоўваецца патэнтны фонд у Рэспубліканскай навукова-тэхнічнай бібліятэцы. У структуру сістэмы таксама ўваходзіць першы на постсавецкай прасторы спецыялізаваны суд. Гэта - судовая калегія па справах інтэлектуальнай уласнасці Вярхоўнага Суда. Акрамя таго, ёсць яшчэ шэраг такіх важных службаў як, напрыклад, патэнтныя павераныя, якія прадстаўляюць інтарэсы заяўнікаў. Іх справа - ахоўваць і абараняць правы ІС. А яшчэ ёсць ацэншчыкі ІС, грамадскія арганізацыі і творчыя саюзы, якія прадстаўляюць інтарэсы аўтараў, вынаходнікаў, абараняюць іх правы.

- Якая працэдура атрымання патэнта, напрыклад, на вынаходніцтва?

- Для атрымання патэнтнай аховы вынаходніцтваў і распрацовак трэба падаць у патэнтны орган заяву на выдачу патэнта на вынаходніцтва (распрацоўку), яго апісанне, формулу вынаходніцтва, рэферат і чарцяжы (пры неабходнасці). Акрамя таго, правесці два віды экспертызы: папярэднюю і патэнтавую, заплаціць пошліну. Патэнтавай правяраецца адпаведнасць вынаходніцтва (распрацоўкі) тром умовам: прамысловай прымянімасці, навізне, вынаходніцкіх ўзроўню. У выпадку адпаведнасці умовам патэнтаздольнасці прымаецца рашэнне аб выдачы патэнта на вынаходніцтва.

- Як ацэньваеце ўзровень абароны беларускай інтэлектуальнай уласнасці за мяжой?

- Для абароны ўласных распрацовак ад выкарыстання іншымі асобамі, у тым ліку і на тэрыторыі іншых краін, патрэбныя нацыянальныя (рэгіянальныя) патэнты, то бок дзейсныя на тэрыторыі канкрэтных дзяржаў. Нацыянальны патэнт (напрыклад, Рэспублікі Беларусь) дзейнічае толькі на тэрыторыі адной краіны, дзе ён быў выдадзены. Рэгіянальны патэнт сапраўдны ў шэрагу краін пэўнага рэгіёну (напрыклад, Еўразійскі і Еўрапейскі патэнты, патэнт афрыканскай арганізацыі па інтэлектуальнай уласнасці).

Такім чынам, няма адзінага міжнароднага патэнта, які дзейнічаў бы на тэрыторыі ўсіх краін. Аднак прадугледжана магчымасць падачы міжнароднай заяўкі (якую заяўнікі часам блытаюць з міжнародным патэнтам), якая палягчае працэдуру патэнтавання вынаходніцтваў і карысных мадэляў у іншых краінах. Тым не менш міжнародная заяўка сама па сабе не забяспечвае атрыманне патэнта.

Неабходна ўсё роўна падаваць асобныя заяўкі - у кожную краіну або рэгіён. Беларускія заяўнікі выкарыстоўваюць розныя магчымасці, якія існуюць у адпаведнасці з міжнароднымі дамовамі. Так, у адпаведнасці з Парыжскай канвенцыяй па ахове прамысловай уласнасці кожная з Дамоўных дзяржаў абавязана падаваць грамадзянам іншых Дамоўных дзяржаў той жа аб'ём аховы, яі яна прапануе сваiм грамадзянам - паводле нацыянальнага рэжыму.

- Назавіце, калі ласка, прыклады высокаэфектыўнай інтэлектуальнай уласнасці?

- Сёння ўжо інтэлектуальны капітал, а не абсталяванне складае большую частку асноўнага капіталу многіх кампаній. Ён дае дадатковыя канкурэнтныя перавагі, у тым ліку пры стварэнні і выкарыстанні інавацыйных тэхналогій і прадукцыі. Пра гэта сведчыць такі факт: экспарт камп'ютарных паслуг Беларусі у 2019 годзе склаў больш за $ 2 млрд (22% экспарту краіны). Пры гэтым рост аб'ёму імпарту ў сферы паслуг за карыстанне інтэлектуальнай уласнасцю ў 2019 годзе - усяго 2,2%. Гэта сведчыць аб запатрабаванасці за мяжой беларускіх распрацовак. Яшчэ два прыклады паспяховай практыкі. У НДІ фізіка-хімічных праблем БДУ больш за 40 ліцэнзійных дамоваў, якія прынеслі яму каля $ 400 тыс. Даходу. Полацкі дзяржаўны універсітэт толькі за адну распрацоўку «Прыбор для экспрэс-аналізу нафтапрадуктаў» атрымаў з-за мяжы 1 млн еўра роялці.

- Якія ў нашай краіне ёсць праблемы камерцыялізацыі навукова-тэхнічнай дзейнасці? Некаторыя лічаць, што такія арганізацыі, як цэнтры трансферу тэхналогій, сталі дзвярыма для «выдзімання» нашых ноу-хау (распрацовак і вынаходак) за мяжу?

- Грамадзяне, якія так сцвярджаюць, памыляюцца. Цэнтры трансферу тэхналогій граюць вялікую ролю ў камерцыялізацыі навукова-тэхнічнай дзейнасці (НТД). Яны праводзяць біржы справавых кантактаў, выставы, кірмашы, канферэнцыі інавацыйных распрацовак, манітораць патрэбы рэальнага сектара эканомікі ў новых тэхналогіях, аказваюць інжынірынгавыя паслугі і паслугі па забеспячэнні прававой абароны навін.

У нашай краіне ёсць усе ўмовы для стварэння сучаснай інавацыйнай эканомікі. Разам з тым я лічу, што яшчэ недастаткова выкарыстоўваецца рэсурс інтэлектуальнага капіталу. Па гэтай прычыне ДКНТ падтрымлівае стварэнне ў Беларусі новых структур, якія садзейнічаюць камерцыялізацыі вынікаў НТД. Гэта навукова-тэхнічныя паркі, Цэнтры падтрымкі тэхналогій і інавацый у рэгіёнах і на прадпрыемствах, стартап-школы, інавацыйныя і венчурныя фонды і інш.

Заклікаю суб'екты гаспадарання не баяцца і выкарыстоўваць створаныя механізмы па садзейнічанні камерцыялізацыі аб'ектаў інтэлектуальнай уласнасці. Адзначу, што суб'екты названай інфраструктуры - гэта не дзверы для «выдзімання» нашых распрацовак, а як раз наадварот - магчымасць атрымаць кваліфікаваную падтрымку па эфектыўным выкарыстанні наяўнага інтэлектуальнага капіталу кампаніі.

Крыніца: 7 дзён