наверх

“Механізм камерцыялізацыі развіваецца”, інтэрв'ю Аляксандра Шуміліна часопісу “Навука і інавацыі”

“Механізм камерцыялізацыі развіваецца”, інтэрв'ю Аляксандра Шуміліна часопісу “Навука і інавацыі”

Iнтэрв'ю         Просмотров: 124 Вернуться назад

“Механізм камерцыялізацыі развіваецца”, інтэрв'ю Аляксандра Шуміліна часопісу “Навука і інавацыі”

Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 2018/07/18 г. №240 прыняты змены ва Указ Кіраўніка дзяржавы №59 “Аб камерцыялізацыі вынікаў навуковай і навукова-тэхнічнай дзейнасці, створаных за кошт дзяржаўных сродкаў”. Каментары з гэтай нагоды мы атрымалі ў Старшыні Дзяржаўнага камітэта па навуцы і тэхналогіях Рэспублікі Беларусь, доктара эканамічных навук Аляксандра Шуміліна.


- Аляксандр Генадзевіч, ці зведала змены тэрміналогія ў новай рэдакцыі Указа?

- З улікам прымяненне на практыцы нормаў Указа тэрміналогія скарэкціравана. У дакуменце ўдакладнены некаторыя тэрміны, а таксама ўведзены новыя паняцці, такія як “заданне для бюджэтнай арганізацыі”, “перадача маёмасных правоў на вынік навукова-тэхнічнай дзейнасці”, “прадастаўленне права на выкарыстанне выніку НТД”, “сацыяльны эфект”, якія выключаюць розначытанні нормаў Указа і забяспечваюць больш дакладнае вызначэнне прафесійных тэрмінаў. У прыватнасці, пад заданнем для бюджэтнай арганізацыі - атрымальніка сродкаў інавацыйных фондаў маецца на ўвазе зацвярджаемы дзяржаўным заказчыкам дакумент, які прадугледжвае тэхніка-эканамічныя параметры і тэрміны выканання канкрэтнай навукова-даследчыя і доследна-канструктарскія работы за кошт прадастаўленых дзяржаўных сродкаў.

 

У новай рэдакцыі значна пашырана паняцце “перадача маёмасных правоў на вынік НТД”. Зараз у пералік такіх вынікаў уваходзяць звесткі, якія складаюць сакрэты вытворчасці (ноу-хау), аб'екты інтэлектуальнай уласнасці, дакументаваная навукова-тэхнічная інфармацыя, якая не з'яўляецца аб'ектам інтэлектуальнай уласнасці. Ва Указе №240 дэталізавана фармулёўка дэфініцыі “сацыяльны эфект”. Пад ім разумеюцца змены ў эканамічнай, сацыяльнай, культурнай, экалагічнай, прававой і палітычнай сферах, якія ствараюць умовы для развіцця асобы і павышэння якасці жыцця, абумоўленыя выкарыстаннем вынікаў НТД (у тым ліку пры прыняцці дзяржаўнымі органамі і арганізацыямі адміністрацыйна-кіраўніцкіх мер і рашэнняў) , і не звязаны з выплатнай рэалізацыяй вынікаў НТД або тавараў (работ, паслуг), якiя ствараюцца з прымяненнем такіх вынікаў.

   

- Самае вострае пытанне ў гэтай галіне - размеркаванне правоў на вынікі НТД, атрыманыя за кошт ці з частковым выкарыстаннем сродкаў бюджэту. Якія навелы ўтрымліваюцца ў новым дакуменце на гэты конт?

 

- У адпаведнасці з новай рэдакцыяй Палажэння аб камерцыялізацыі вынікаў навуковай і навукова-тэхнічнай дзейнасці, створаных за кошт дзяржаўных сродкаў, зацверджанага Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь №240, рашэнні аб вызначэнні ўладальніка маёмасных правоў на вынікі НТД, аб перадачы такіх правоў і прадастаўленні права на выкарыстанне вынікаў іншым асобам, а таксама тэрмінах і спосабах камерцыялізацыі прымаюцца дзяржаўным заказчыкам, пры неабходнасці - калегіяльна. У дачыненні да вынікаў НТД, аховаздольных ў якасці ОИУ, праваўладальнік усталёўваецца ў адпаведнасці з заканадаўствам аб інтэлектуальнай уласнасці. Выканаўцы атрымалі магчымасць па ўзгадненні з дзяржаўным заказчыкам бязвыплатна прадастаўляць права на выкарыстанне вынікаў НТД рэзідэнтам Рэспублікі Беларусь пры ўмове наступнай камерцыялізацыі гэтых вынікаў. Дадзеная норма спрыяе стварэнню больш спрыяльных умоў для распрацоўнікаў у плане ўкаранення сваіх навацый у практыку. Для прадухілення ўцечкі за мяжу вынікаў, атрыманых за кошт бюджэтных сродкаў, прадугледжваюцца дадатковыя патрабаванні ў дачыненні да бязвыплатнай перадачы маёмасных правоў на вынікі НТД недзяржаўным суб'ектам гаспадарання або арганізацыям, створаным з удзелам замежных асоб.

 

- Выяўленыя парушэнні заканадаўства і ўмоў дзяржаўных кантрактаў, якія датычацца пытанняў прававой аховы, дзяржаўнага ўліку і выкарыстання вынікаў інтэлектуальнай дзейнасці, створаных за кошт бюджэтных асігнаванняў, сталі досыць рэзананснымі ў навуковым асяроддзі і суправаджаліся нежаданнем даследчыкаў і распрацоўшчыкаў асвойваць вылучаемые бюджэтам сродкі. Ці атрымалі навукоўцы права на рызыку?

 

- У новай рэдакцыі Указа ўлічваецца рызыка навуковай, навукова-тэхнічнай і інавацыйнай дзейнасці за кошт вызначэння істотных аб'ектыўных прычын: абставін непераадольнай сілы, прыняцця актаў заканадаўства, якія забараняюць выраб і рэалізацыю пэўных тавараў, ліквідацыя юрыдычнай асобы, аб якой гаварылася ў якасці вытворцы тавараў, выканаўцы работ і паслуг, на стадыі камерцыялізацыі гэтых вынікаў у выпадку, калі паказаны суб'ект быў адзіным у Беларусі вытворцам гэтай прадукцыі. Ўзнікненне якога-небудзь з пералічаных абставін на этапе засваення створанай прадукцыі вызваліць добрасумленных заказчыкаў і выканаўцаў ад адказнасці ў выпадку невыканання пастаўленых задач і дазволіць пазбегнуць адмовы ад правядзення прац з падвышанымі рызыкамі па шэрагу важных для краіны напрамкаў.

   

- Ці змяніліся тэрміны і спосабы камерцыялізацыі вынікаў НТД?

- Як правіла, перыяд, на працягу якога прадукт неабходна вывесці на рынак, абмяжоўваецца трыма гадамі пасля завяршэння навукова-даследчых і доследна-канструктарскіх работ. У новай рэдакцыі Палажэння прадугледжана магчымасць ўсталёўваць час забеспячэння камерцыялізацыі вынікаў НТД з улікам іх спецыфікі - неабходнасці атрымання патэнтаў, правядзення працяглых клінічных выпрабаванняў і інш. Гэта норма дасць магчымасць дзяржаўнаму заказчыку па ўзгадненні з ДКНТ падоўжыць тэрмін ўкаранення распрацовак у выпадку, калі гэта абумоўлена канкрэтнымі аб'ектыўнымі прычынамі .

Што тычыцца спосабаў камерцыялізацыі вынікаў НТД, то варта адзначыць, што ва ўказе падрабязна прадстаўлены пералік магчымых варыянтаў. Сярод іх - рэалізацыя тавараў, работ, паслуг, якiя ствараюцца з прымяненнем вынікаў НТД, або выкарыстанне апошніх для ўласных патрэб; прадастаўленне або поўная перадача на платнай аснове іншым людзям права на выкарыстанне вынікаў НТД; бязвыплатная перадача звестак (або іх часткі), якія складаюць сакрэты вытворчасці (ноу-хау), дакументаваную навукова-тэхнічнай інфармацыі, а таксама маёмасных правоў на вынікі НТД або бязвыплатнае прадастаўленне права на іх выкарыстанне з умовай наступнай камерцыялізацыі набытчыкам гэтых правоў; выплатная перадача звестак (або іх часткі), якія складаюць сакрэты вытворчасці (ноу-хау) і дакументаванай навукова-тэхнічнай інфармацыі.

  

- У значнай дапрацоўцы мелі патрэбу нормы заканадаўства, якія датычацца стымулявання інтэлектуальнага творчасці і наватараў, якія ствараюць прадукт, заснаваны на інтэлекце. Ці ліквідаваны заканадаўцам гэты недахоп?

 

 - Урадам нашай краіны пастаўлена задача выпрацаваць сістэмныя меры па стымуляванню стварэння і выкарыстання аб'ектаў права прамысловай уласнасці ў рамках рэалізацыі стратэгіі Рэспублікі Беларусь у сферы інтэлектуальнай уласнасці на 2012-2020 гады. У гэтай сувязі нарматыўныя акты, якія рэгулююць дадзеную сферу, пастаянна ўдасканальваюцца. Так, 5 ліпеня бягучага года прынята пастанова Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь №523, якая у адпаведнасці з новай рэдакцыяй Закона Рэспублікі Беларусь “Аб патэнтах на вынаходствы, карысныя мадэлі, прамысловыя ўзоры” былі ўнесены змены, у тым ліку і ў пастанову Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь № 368 “Аб зацвярджэнні Палажэння аб парадку і ўмовах дзяржаўнага стымулявання стварэння і выкарыстання аб'ектаў права прамысловай уласнасці”. Яно дапоўнена нормамі, якія рэгулююць парадак выплаты і падліку памеру кампенсацыі, права на якую мае работнік у выпадку, калі наймальнік не атрымае патэнт на службовы АПС згодна пададзенай ім заяўцы па залежных ад яе прычынах.

У сваю чаргу Дзяржаўны камітэт па навуцы і тэхналогіях Рэспублікі Беларусь прыняў наступныя пастановы: “Аб вызначэнні форм дакументаў на выдачу патэнта на вынаходства”; “Аб вызначэнні форм дакументаў на выдачу патэнта на карысную мадэль”; «Аб вызначэнні форм дакументаў на выдачу патэнта на прамысловы ўзор”; “Аб унясенні змяненняў і дапаўненняў у некаторыя пастановы Дзяржаўнага камітэта па навуцы і тэхналогіях Рэспублікі Беларусь і прызнанні страціўшымі сілу некаторых пастаноў Дзяржаўнага камітэта па навуцы і тэхналогіях Рэспублікі Беларусь”; “Аб некаторых пытаннях вядзення дзяржаўных рэестраў аб'ектаў права прамысловай уласнасці”.

 

- Ці прыняты змены ў парадку фарміравання сістэмы ўліку вынікаў навукова-даследчых і доследна-канструктарскіх работ?

 

- Так, такія папраўкі ёсць. Цяпер у дзяржаўным рэестры неабходна рэгістраваць вынікі НТД, якія падлягалі абавязковай камерцыялізацыі, а таксама вынікі НТД непадлеглыя абавязковай камерцыялізацыі, у дачыненні да якіх дзяржаўным заказчыкам прадугледжана ўвядзенне іх у грамадзянскі абарот.

 

Звесткі пра нумар і дату рэгістрацыі правоў на вынікі НТД, якія змяшчаюцца ў дзяржаўным рэестры, найменне дадзеных вынікаў паказваюцца ў дамовах, якія прадугледжваюць перадачу уладальнікам іншай асобе маёмасных правоў на распрацоўку або правоў на яе выкарыстанне.

Такім чынам, механізм камерцыялізацыі вынікаў навуковай і навукова-тэхнічнай дзейнасці, створаных за кошт дзяржаўных сродкаў, стаў больш дасканалым і будзе садзейнічаць выкананню перспектыўных навукова-тэхнічных распрацовак, у тым ліку з высокай ступенню рызыкі.