наверх

«Пяць крокаў да зорак», інтэрв'ю Аляксандра Шуміліна газеце «7 дзён»

«Пяць крокаў да зорак», інтэрв'ю Аляксандра Шуміліна газеце «7 дзён»

Iнтэрв'ю         Просмотров: 42 Вернуться назад

«Пяць крокаў да зорак», інтэрв'ю Аляксандра Шуміліна газеце «7 дзён»

Аб навукова-тэхналагічнай перавазе краіны мяркуюць па яе дасягненнях у засваенні калязямной і зорнага прасторы. Адзін з нашых спадарожнікаў цяпер працуе ў складзе арбітальнай групоўкі дыстанцыйнага зандзіравання Зямлі.

Пабывалі і вярнуліся з калязямной арбіты і тры беларусы: лётчыкі-касманаўты Пётр Клімук, Уладзімір Кавалёнак, Алег Навіцкі. Якія перспектывы ўваходу Беларусі ў клуб краін, якія размаўляюць з Сусветам на ты, калі, нарэшце, нашы людзі паляцяць да іншых планет, хаця б на Месяц? Пра гэта мы папрасілі расказаць старшыню Дзяржаўнага камітэта па навуцы і тэхналогіях Беларусі Аляксандра Шуміліна.

- Беларусь не стаіць убаку, у той час як іншыя займаюцца даследаваннямі калязямной прасторы і Сусвету. Наша краіна - паўнапраўны ўдзельнік Камітэта ААН па выкарыстанні пазаземнай прасторы ў мірных мэтах. Прызнаннем таго, што Беларусь - касмічная дзяржава, стала правядзенне ў верасні 2018 году ў Мінску XXXI Кангрэса асацыяцыі ўдзельнікаў касмічных палётаў.

Ва ўсім свеце вядзецца праца па вывучэнні далёкага космасу, перш за ўсё Месяца і Марса. Вось і ў Расіі праходзіць цікавы эксперымент па падрыхтоўцы людзей да высаджвання на Месяц. Там удзельнічае і прадстаўнік Беларусі. Усё праходзіць на Зямлі, але ва ўмовах месяцовай паверхні: праводзяцца працяглыя эксперыменты па выжыванні і кіраванні гэтым працэсам. Такога, можа быць, і не было б, калі б беларуска-расійскія распрацоўкі ў касмічнай сферы, большасць якіх выконваюцца па навукова-тэхнічных праграмах Саюзнай дзяржавы, не атрымалі міжнароднага прызнання.

- Аляксандр Генадзевіч, лідарства Савецкага Саюза ў засваенні пазаземных абшараў было відавочным. А які шлях да зорак незалежнай Беларусі?

- Толькі разам з Расіяй - праз супрацоўніцтва па навукова-тэхнічных праграмах Саюзнай дзяржавы, якія сталі асновай інтэграцыі Беларусі і Расіі ў касмічнай сферы. Першая з іх - «Космас-БР» (1999-2003 гг.) рэанімавала страчаныя кааператыўныя сувязі ў дадзенай галіне. Яна актывізавала з'яўленне канкурэнтаздольных сродкаў і тэхналогій, аб'яднала намаганні абедзвюх краін у засваенні космасу.

Выконваючы другую - праграму «Космас-СД» (2004-2007 гг.), расійскія і беларускія навукоўцы распрацавалі ключавыя элементы бартавых сістэм мікраспадарожніка новага пакалення і пачалі стварэнне адзінай сістэмы забеспячэння касмічнай інфармацыяй розных спажыўцоў - на аснове распрацоўкі новых тэхналогій і перспектыўных матэрыялаў.

Чарговым крокам стала распрацоўка Канцэпцыі стварэння шматфункцыянальнай касмічнай сістэмы Саюзнай дзяржавы - інтэграванай сістэмы наземных і арбітальных касмічных сродкаў Расіі і Беларусі.

Так з'явілася трэцяя праграма СД гэтай серыі «Космас-НТ» (2008-2011 гг.). Яна прадугледзела стварэнне складнікаў элементаў касмічнай сістэмы Саюзнай дзяржавы. У ліку найважнейшых - універсальная мікраспадарожнікавай платформа і эксперыментальная мадэль новага мікраспадарожніка. «Саюз-САТ-О», уніфікаваная станцыя прыёму пазаземнай інфармацыі мікраспадарожнікаў, у тым ліку беларускага касмічнага апарата і расійскага «Канопус-В», дзейных сёння замежных апаратаў «Тэра-Модыс» , «НООА», «Метэор-М». А яшчэ беларускія і расійскія спецыялісты стварылі апаратуру для інфрачырвонага зандзіравання Зямлі, удасканалілі апаратуру кантролю траекторыі палёту ракет-носьбітаў і г. д.

Пры гэтым шматлікія працы «Космас-НТ» выконваліся ў большай ступені ў інтарэсах беларускіх галін эканомікі. У прыватнасці, былі ўдасканаленыя тэхналогіі Цэнтра прыёму касмічнай інфармацыі, які ўваходзіць у структуру Беларускай касмічнай сістэмы дыстанцыйнага зандзіравання Зямлі. Вялікую ролю тут адыграў БДУ. Ва ўніверсітэце адкрылі Цэнтр аэракасмічнай адукацыі, на базе геафака БДУ арганізавалі палігон для вывучэння студэнцкага апарата, выведзенага на калязямную арбіту ў 2018 годзе, аптычную карэкцыю і мэтавую каліброўку якога па выніках лазернага зандзіравання пазаземнай атмасферы забяспечыў Інстытут фізікі НАН Беларусі.

- Якія задачы па засваенні пазаземнай прасторы вырашаюць вучоныя Беларусі сёння?

- Галоўным застаецца вытворчасць новых матэрыялаў, тэхналогій і абсталявання для касмічнай тэхнікі. Яна павінна быць надзейней і важыць - менш. Новыя рашэнні для малых спадарожнікаў, унікальныя канструкцыйныя нанаматэрыялы, сістэмы іх энергасілкавання і тэрмарэгулявання - гэтыя і іншыя інавацыі распрацоўваюцца навукоўцамі Нацыянальнай акадэміі навук па чацвёртай праграме гэтай тэматыкі: «Тэхналогія-СД» (2016-2020 гг.).

Заканчваецца стварэнне аптычнага цэнтра, лініі па вытворчасці люстэркаў з карбіду крэмнію для тэлескопаў, якія будуць эксплуатавацца на спадарожніках і іншых аб'ектах, выведзеных за межы Зямлі. Цэнтрам па матэрыялазнаўстве НАН Беларусі распрацаваны эксперыментальныя ўзоры электрамагнітных экранаў, здольных забяспечыць абарону малога касмічнага апарата ад выпраменьвання. Інстытут фізікі імя Б.І.Сцяпанава распрацоўвае лазерны мікрарухавік, выкарыстоўваючы які спадарожнік зможа карэктаваць свае арбіту і каардынаты ў прасторы. Задача Інстытута цепла- і масаабмену - распрацоўка малагабарытнага (дыяметрам да 5 см) электраразраднага цягавага элемента для гэтага плазменнага мікрарухавіка. Навукоўцы зрабілі стаўку на ўласцівасці плазмы, здольнай паскарацца да хуткасці часціц каля 200 км/с.

Даследчыкі Інстытута парашковай металургіі НАН Беларусі працуюць над сістэмамі астуджэння і тэрмарэгулявання прылад на малых касмічных апаратах, па сумяшчэнню ў корпусе плоскіх цеплавых труб раней несумяшчальных матэрыялаў: канструкцыйнага алюмінія і цепланосбіта - вады. Унікальныя, якія не маюць аналагаў у свеце тэхналогіі распрацоўваюцца ў іншых падраздзяленнях НАН РБ.

- Ці дойдзе справа да стварэння спадарожнікаў, якія даюць магчымасць навукоўцам вывучаць і нашу планету, і далёкія галактыкі Сусвету?

- Вывад на арбіту новага расійска-беларускага спадарожніка дыстанцыйнага зандзіравання Зямлі плануецца ў 2023 годзе. Пры яго стварэнні будзе ўлічаны вопыт эксплуатацыі дзеючага беларускага касмічнага апарата і расійскіх - серыі «Канопус». Эскізным праектаваннем новага спадарожніка займаюцца Раскосмас, Нацыянальная акадэмія навук Беларусі і наша прадпрыемства «Пеленг».

З 2020 года пачнецца яго працоўнае праектаванне і выраб. Расіяне распрацуюць і створаць службовую платформу касмічнага апарата, правядуць зборку, выпрабаванне спадарожніка, забяспечаць запуск на арбіту. За беларусамі - забеспячэнне оптыка-электроннай мэтавай апаратурай. Сумесна створым элементы наземнай інфраструктуры для кіравання спадарожнікамі, прыёму, апрацоўкі і распаўсюджвання атрыманай інфармацыі. Для гэтага навукоўцы Расіі і Беларусі распрацоўваюць новую - пятую - праграму касмічнай тэматыкі «Інтэграцыя - СД», рэалізацыя якой пачнецца ў 2020 годзе.

Крыніца: 7 дзён