наверх

«Тэхналагічнаму альянсу быць», інтэрв'ю Аляксандра Шуміліна часопісу «Навука і інавацыі»

«Тэхналагічнаму альянсу быць», інтэрв'ю Аляксандра Шуміліна часопісу «Навука і інавацыі»

Iнтэрв'ю         Просмотров: 70 Вернуться назад

«Тэхналагічнаму альянсу быць», інтэрв'ю Аляксандра Шуміліна часопісу «Навука і інавацыі»

Эфектыўная навука і стварэнне на яе аснове канкурэнтаздольнай высокатэхналагічнай прадукцыі немагчымыя без глыбокай інтэграцыі нацыянальнай навуковай і вытворчай сфер у глабальныя навукова-даследчыя і інавацыйныя сеткі. Адным з ключавых партнёраў Рэспублікі Беларусь у навукова-тэхнічным сегменце з'яўляецца Кітайская Народная Рэспубліка. Пра тое, як развіваецца ўзаемадзеянне дзвюх краін і якія яго перспектывы, мы спыталі ў старшыні ДКНТ доктара эканамічных навук Аляксандра Шуміліна.

- Аляксандр Генадзевіч, супрацоўніцтва Беларусі і Кітая характарызуецца ўстойлівай станоўчай дынамікай, пра што сведчаць грандыёзныя сумесныя праекты, якія рэалізуюцца як на дзяржаўным узроўні, так і на ўзроўні асобных прадпрыемстваў і навуковых калектываў. Найперш для гэтага спатрэбілася сур'ёзная прававая аснова. Як яна стваралася?

- Інстытуцыянальная база двухбаковых адносін Беларусі з КНР вельмі развітая. На сёння дзейнічае больш за 80 двухбаковых міжнародных дамоваў, у тым ліку каля 40 міждзяржаўных і міжурадавых, якія ахопліваюць гандлёваэканамічнае, вайсковатэхнічнае супрацоўніцтва, інвестыцыі, ахову здароўя, абарону правоў інтэлектуальнай уласнасці і інш. Навукова-тэхнічная сфера рэгулюецца пагадненнямі паміж Урадам Рэспублікі Беларусь і Урадам Кітайскай Народнай Рэспублікі аб супрацоўніцтве ў галіне навукі і тэхналогій, аб ахове правоў інтэлектуальнай уласнасці, аб стварэнні Беларуска-Кітайскага міжурадавага камітэта па супрацоўніцтве, Мемарандумам аб узаемаразуменні паміж Камітэтам па навуцы і тэхналогіях пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь і Міністэрствам навукі і тэхнікі КНР у галіне інавацыйнай дзейнасці, Дамовай аб навуковым супрацоўніцтве паміж НАН Беларусі, Беларускім рэспубліканскім фондам фундаментальных даследаванняў і Кітайскай акадэміяй грамадскіх навук і іншымі дакументамі. Акрамя таго, усталяваны кантакты на рэгіянальным узроўні з урадамі і дэпартаментамі па навуцы і тэхналогіях шасці кітайскіх правінцый - Шаньдун, Хэнань, Цзілінь, Гуандан, Чжэцзян, Хэйлунцзян і г.Шанхай. Знакавым дакументам стала Дырэктыва Прэзідэнта нашай краіны ад 31.08.2015 «Аб развіцці двухбаковых адносін Рэспублікі Беларусь з Кітайскай Народнай Рэспублікай», дзе супрацоўніцтва ў гандлёвай, інвестыцыйнай, фінансавай і інавацыйнай сферах, стварэнне і рэалізацыя сумесных праектаў і прадпрыемстваў вызначаны мэтавым напрамкам узаемадзеяння. Па выніках візіту Кіраўніка дзяржавы ў КНР ў 2016 г. была падпісана Дэкларацыя аб усталяванні адносін давернага ўсебаковага стратэгічнага партнёрства і ўзаемавыгаднага супрацоўніцтва, якой прадугледжваецца пашырэнне сувязяў паміж навуковымі і інавацыйнымі арганізацыямі, установамі вышэйшай адукацыі ў сферы навукі, тэхналогій і інавацый.

- Якія механізмы супрацоўніцтва і камерцыялізацыі навуковых распрацовак Беларусі і Кітая найбольш эфектыўна зарэкамендавалі сябе?

- У першую чаргу гэта сумесныя навукова-даследчыя і навукова-тэхнічныя праекты, якія выконваюцца пры фінансавай падтрымцы ўрадаў дзвюх краін у рамках зацвярджаемага на двухгадовы перыяд пераліку; стварэнне і развіццё інфраструктуры садзейнічання двухбаковаму навукова-інавацыйнаму супрацоўніцтву - сумесных цэнтраў, лабараторый, тэхнапаркаў, фондаў і аналагічных ініцыятываў на нацыянальным узроўні, на ўзроўні правінцый, гарадоў і асобных арганізацый, а таксама выставакірмашовая дзейнасць і сумесныя мерапрыемствы, накіраваныя на пошук партнёраў, камерцыялізацыю вынікаў навуковай дзейнасці, рэкламу патэнцыялу і г. д. Напрыклад, Беларусь збіраецца прадэманстраваць калектыўны раздзел навукова-тэхнічных і інавацыйных распрацовак на Другой міжнароднай выставе імпартных тавараў і паслуг, якая пройдзе ў лістападзе 2019 г. у Шанхаі. Добрай платформай для выяўлення перспектыўнай навуковай прадукцыі зарэкамендавалі сябе сумесныя беларускакітайскія конкурсы. Да прыкладу, па выніках двух такіх мерапрыемстваў, праведзеных у 2018 г., у ДКНТ паступіла 84 праекты і ў бліжэйшы час будзе фінансавацца 20 з іх. Цяпер вядуцца перамовы з кітайскім бокам пра колькасць прапановаў і аб'ёмы фінансавання па другім конкурсе. Трэба адзначыць, што іх рэалізацыя беларускімі выканаўцамі кантралюецца ДКНТ. Так, з 28 праектаў, уключаных у пералік на 2016-2017 гг., 15 завершаны або падыходзяць да завяршэння. Палова з іх выканана ў форме кантрактаў з партнёрамі з КНР, пры гэтым распрацоўкі перададзены кітайскаму боку. Вынікі астатніх праектаў выкарыстоўваюцца ў Беларусі, у прыватнасці на прадпрыемствах Мінпрама і Гаррамаўтадара, а таксама ў навуковых даследаваннях. У рамках рэалізацыі ініцыятывы «Адзін пояс - адзін шлях» у ліпені гэтага года прайшоў Міжнародны форум «Адкрыты парк «Вялікі камень» - прыклад глабальных магчымасцяў». Ён стаў працягам другога форуму міжнароднага супрацоўніцтва «Пояса і Шляху», які адбыўся ў красавіку 2019 г. у Пекіне. У ходзе мерапрыемства была прадэманстравана прадукцыя беларускіх і кітайскіх кампаній, якія працуюць у такіх галінах, як машынабудаванне і прамысловае абсталяванне, энергетыка, транспарт і лагістыка, будаўніцтва, дрэваапрацоўка, навука і тэхналогіі, ІТ і тэлекамунікацыі, фармацэўтыка, а таксама прадстаўлены інвестыцыйны патэнцыял парку.

- Вядома, што мегапраектамі адраджаецца новага Вялікага Шаўковага шляху адводзіцца роля не проста гандлёвага маршруту, а канала руху ідэй і сумеснага стварэння інавацый. Якія найбольш амбіцыйныя і буйныя задумкі трэба будзе рэалізаваць на тэрыторыі нашай краіны?

- У гэтым кантэксце найбольш грандыёзнай ўяўляецца ініцыятыва «Адзін пояс - адзін шлях», адным з асноўных элементаў якой з'яўляецца Індустрыяльны парк «Вялікі камень». Гэта суб'ект з асаблівым прававым рэжымам для вядзення бізнесу з акцэнтам на высокатэхналагічныя і канкурэнтаздольныя інавацыйныя вытворчасці са значным экспартным патэнцыялам. У якасці рэзідэнтаў могуць выступаць любыя кампаніі незалежна ад краіны паходжання капіталу. Для іх у парку створаны спрыяльны інвестыцыйны клімат, прадастаўлены беспрэцэдэнтныя льготы і прэферэнцыі, а таксама утвораны асобны незалежны орган дзяржаўнага кіравання, які ажыццяўляе комплексны адміністрацыйны абслугоўванне па прынцыпе аднаго акна. На красавік бягучага года ў парку налічвалася 43 рэзідэнты, у тым ліку з ЗША, ЕС, Ізраіля, Канады і Расіі, а таксама буйныя кітайскія карпарацыі Huawei і ZTE. «Вялікі камень» раскрывае патэнцыял Беларусі як важнага транспортнологистического, информационнокоммуникационного звяна паміж СНД, Расіяй і Еўропай, а таксама дае магчымасць бяспошліннага ўваходу на рынак краін Мытнага саюза і Адзінай эканамічнай прасторы. Яшчэ адзін буйны сумесны праект - стварэнне СЗАТ «БелДжы», завода поўнага цыклу вытворчасці легкавых аўтамабіляў Geely, магутнасць якога складае да 60 тыс. Адзінак у год. На 2019 г. стаіць мэта выпусціць і прадаць да 25 тыс. Машын. У планах - выраб у Беларусі медыкаментаў нетрадыцыйнай кітайскай медыцыны на базе Барысаўскага завода медыцынскіх прэпаратаў; сучаснае прадпрыемства плануецца пабудаваць з Пекінскай фармацэўтычнай карпарацыяй у індустрыяльным парку «Вялікі камень». Яго прадукцыя будзе рэалізоўвацца і ў Беларусі, і за яе межамі. Вялікі ўклад у выкананне сумесных праектаў ўносіць кітайская карпарацыя «СІЦІК Груп», сфера інтарэсаў якой велізарная: фінансы, будаўніцтва, інфармацыйныя тэхналогіі, прамысловасць і гандаль. З падтрымкай кітайскіх партнёраў у Беларусі пабудавана пад ключ тры цэментныя заводы, прадпрыемства «БелДжы», аказана дапамога па мадэрнізацыі Аршанскага льнокамбіната, запланавана вытворчасць у індустрыяльным парку «Вялікі камень» спецыялізаваных робатаў для тушэння пажараў.

- Ці задзейнічаны ў сумесных навукова-тэхнічных праектах арганізацыі Міністэрства прамысловасці Рэспублікі Беларусь?

- Айчынныя суб'екты гаспадарання паступова ўключаюцца ў супрацоўніцтва з кітайскімі партнёрамі. У 2017 г. зарэгістраваныя сумесныя прадпрыемствы ТАА «МАЗВейчай» па вытворчасці дызельных рухавікоў у Рэспубліцы Беларусь і ТАА «ЗумліёнМАЗ» па выпуску спецыяльнай будаўнічай і камунальнай аўтатэхнікі. У кастрычніку 2017-га ТАА «МАЗВейчай» унесена ў рэестр рэзідэнтаў Китайска-Беларускага індустрыяльнага парку «Вялікі камень». У рамках праекта, што датычыцца сумеснай распрацоўкі тэхналогіі аўтаматычнага далучэння алюмініевых драцяных вывадаў у вырабах электроннай тэхнікі, паміж ААТ «ПланарСО» і Кітайскай карпарацыяй электронных тэхналогій CETC заключаны кантракт на пастаўку 12 камплектаў ультрагукавых сістэм на суму 20,2 тыс. дал. ЗША. У 2017 г. прадукцыя была адгружана беларускім бокам на адрас замоўніка, у цяперашні час праводзіцца праца па заключэнні кантрактаў на бягучы год і на перспектыву. У снежні 2017 г. падпісаны Мемарандум паміж ААТ «МТЗ» і СП ТАА «Харбін Дон Цзін Мінск Трактар». У адпаведнасці з дакументам дасягнута дамоўленасць аб правядзенні маркетынгу, выпрабаванняў і сертыфікацыі энерганасычаных трактараў і пастаўках 50-100 адзінак у 2018-2019 гг.

- Якая прадукцыя найбольш прывабная для кітайскага боку і як развіваецца гандлёвае супрацоўніцтва нашай рэспублікі з КНР?

- Агулам назіраемыя тэндэнцыі можна ахарактарызаваць як станоўчыя. Да прыкладу, у 2018 годзе таваразварот паміж краінамі вырас на 17,1%, беларускі экспарт - на 33,4%. Найбольшым попытам у Кітаі карыстаюцца калійныя ўгнаенні, электронныя інтэгральныя схемы, прадукцыя нафтахіміі, машынабудавання, лесанарыхтовак, тэкстыльная прадукцыя. Планы таксама далёкасяжныя. Да прыкладу, ААТ «Інтэграл» да 2020 г. збіраецца павялічыць экспарт электронных кампанентаў у КНР на 30%, ААТ «Беларуская калійная кампанія» падпісала мемарандум аб пастаўках у Кітай у 2019-2023 гг. больш за 500 тыс. т калійных угнаенняў. Кітайская Асацыяцыя па гандлі лесаматэрыяламі і вырабамі з драўніны выявіла цікавасць да прадукцыі беларускіх лесапрамысловых прадпрыемстваў. Разглядаецца магчымасць арганізацыі яе наўпроставых паставак на кітайскі рынак. Пасля завяршэння важнага этапу акрэдытацыі беларускіх вытворцаў новым драйверам росту айчыннага экспарту стала мяса-малочная прадукцыя. Яе збыт у КНР у мінулым годзе ў параўнанні з 2017 г. павялічыўся ў 4,4 разы, доля ў аб'ёме знешняга гандлю вырасла з 5,2 да 17,1%. За першы квартал бягучага года наша краіна ўвезла ў Кітай такой прадукцыі на 15,3 млн дал. ЗША, што ў 2,7 разы больш, чым за аналагічны перыяд 2018 г. Спрыяльныя ўмовы для нарошчвання аб'ёмаў знешняга гандлю ствараюцца шляхам пашырэння чыгуначнага транзіту кантэйнерных цягнікоў праз Беларусь, што пацвярджаецца статыстыкай: з 2015 па 2017 г. іх колькасць павялічылася ў 10 разоў і дасягнула 2742. Акрамя таго, мы першымі наладзілі пастаянную загрузку складаў, якія вяртаюцца з Еўропы ў Кітай, высакаякаснай сельгаспрадукцыяй. З мэтай паглыблення супрацоўніцтва па арганізацыі перавозак Кітай - ЕС - Кітай Беларускай чыгункай падпісана сямібаковае пагадненне паміж профільнымі ведамствамі Кітая, Германіі, Казахстана, Манголіі, Польшчы і Расіі. У красавіку 2018 г. у Мінску праведзена пасяджэнне Сумеснай працоўнай групы, падпісаны Мемарандум аб узаемаразуменні паміж Беларускай чыгункай і кампаніяй DHL Global Forwarding.

Найбольш эфектыўны шлях прасоўвання беларускіх тавараў на кітайскім рынку - стварэнне сумесных прадпрыемстваў. Некалькі такіх структур зарэгістравана ў КНР. Гэта Беларуская харчовая і сельскагаспадарчая кампанія «Belarus Food and Agriculture (Shanghai) Co., Ltd», ТАА «АВІК - БЕЛАЗ Кар'ерныя Машыны», СП ТАА «Харбін Дунцзінь Гомель прадпрыемства сельскагаспадарчага машынабудавання», сумеснае прадпрыемства па зборцы беларускіх энерганасычаных трактараў. Найбуйнейшыя айчынныя вытворцы маюць у Паднябеснай свае тавараправодныя сеткі, у сваю чаргу на тэрыторыі нашай краіны размяшчаюцца прадстаўніцтвы кітайскіх карпарацый «ZTE Corporation», «International Furniture Co. Limited»,«International Furniture Co, Limited».

- Як вядома, развіццё і рост узаемаадносін забяспечваюць інвестыцыі. У якія галіны іх прыток найбольш інтэнсіўны?

- Па выніках 2018 г. аб'ём прамых кітайскіх інвестыцый склаў 190,1 млн дал. ЗША, што ў 1,67 разы вышэй за папярэдні перыяд. 42,2% з іх паступіла ў Індустрыяльны парк «Вялікі камень». У сакавіку 2019 г. у Пекіне прайшло пасяджэнне савета дырэктараў і гадавы сход акцыянераў парку, дзе прынята рашэнне аб стварэнні інвестыцыйнага фонду падтрымкі малога і сярэдняга бізнэсу і венчурных праектаў, што рэалізуюцца як у парку, так і агулам на тэрыторыі Беларусі. Працу фонду плануецца арганізаваць на базе цэнтра супрацоўніцтва ў галіне трансфармацыі навукова-тэхнічных дасягненняў, будаўніцтва якога запланавана на бліжэйшую перспектыву. Тут будзе праводзіцца дэманстрацыя ўзораў і прапаноўвацца інфармацыя па вырабленай прадукцыі для наступнага афармлення правоў уласнасці, падпісання кантрактаў. Цэнтр зоймецца эксперыментамі, выпрабаваннямі, тэставаннем і дробнасерыйнай вытворчасцю. Такім чынам будзе сфармавана комплексная інфраструктура стымулявання інавацыйнага развіцця парку. Найбуйнейшыя прамыя інвестыцыі з КНР у Беларусь за 2018 былі прыцягнутыя СЗАТ «БелДжы», СЗАТ «Кампанія па развіцці індустрыяльнага парку», ЗАТ «Чайна Мерчанс СіэйчэнБіэлар», СТАА «МідэяГарызонт», ТАА «МАЗВэйчай», СУП «25я кампанія кітайскай карпарацыі па чыгуначным будаўніцтве», ТАА «СігікопБел», ТАА «Уайціоў тэхноладжы Біэлэр», ТАА «БелкалійМігао», ЗАТ «БНБК». Гэтыя 10 кампаній прыцягнулі каля 90% усіх ПЗІ з КНР за 2018 г.

- Аляксандр Генадзевіч, сусветная тэндэнцыя да паўсюднага ўкаранення ІКТ і іх глыбокага пранікненная ў «традыцыйныя» галіны не абышла бокам Беларусь і Кітай. Ці гатовыя краіны да стратэгічнага рыўка ў рэальных сектарах эканомікі на аснове дыгіталізацыі?

- Інфармацыйна-камунікацыйныя тэхналогіі уяўляюцца нам пунктам узаемнага росту дзвюх дзяржаў. Напрамкі руху Беларусі ў сектары ІКТ - гэта трансфер распрацовак, уключэнне ў вытворчыя ланцужкі, абмен вопытам, сумесныя праекты, навучанне спецыялістаў. Перспектыўна таксама выкарыстанне вопыту Кітая ў галіне электроннай камерцыі, якая з'яўляецца адной з асноўных рухавікоў кітайскага рынку, плана развіцця Інтэрнэт+, Вялікіх данных, Інтэрнэту рэчаў, а таксама 5G і 6G. Дарэчы, Інтэрнэт рэчаў ужо прыйшоў у нашу краіну - у траўні 2018 г. телекомаператар Velcom A1 запусціў сетку для гэтай платформы ў Мінску, а ў хуткім часе плануецца пакрыць ёю абласныя і буйныя раённыя гарады Беларусі. Намечаны да рэалізацыі праект «Лічбавы горад» для кіравання вялікімі даннымі. Ён будзе выконвацца рэзідэнтам Індустрыяльнага парка «Вялікі камень» кампаніяй ТАА «Лічбаград Цзяньі» у 2018-2020 гг., Прычым аказанне паслуг мяркуецца ўжо ў бягучым годзе. Яшчэ адзін рэзідэнт - ААТ «Інстытут Белдзяржпраект» - з удзелам кітайскай фірмы Beijing JianYi Investment and Development (Group) забяспечыць укараненне BIM-тэхналогій у праектную дзейнасць пры забудове індустрыяльнага парку, а таксама пры рэалізацыі іншых праектаў. Дасягнутыя тэмпы навукова-тэхнічнага супрацоўніцтва і рэалізацыя сумесных праектаў дасць магчымасць не толькі павысіць навукова-даследчы і інавацыйны патэнцыял нашых дзяржаў, але і выйсці на стварэнне новых сумесных высокатэхналагічных вытворчасцей і прадпрыемстваў як у Беларусі, так і ў Кітаі.